Op der 7ème waren 3 Klassen, A, B an C, zu je 26 Schülerinnen. U sech war dat eng kleng Klass, well am Kolléisch war mäi spéidere Mann nach zu 60 Schüler an enger Klass op 7ème. Op der 5ème ware mir nëmmen nach zu zwou Klassen. Wann een am Passageexamen no der 5ème eng Moyenne vun 2 hat, konnt een op 4ème op d‘Sektioun latine goen. Et gouf och eng Sektioun moderne an eng Sektioun professionnelle (hautzudags Economie), wou een no der 3ème en Diplom kritt huet.

8 Stonnen d’Woch Latäin waren oft batter. Op 3ème gouf schonn den Cäsar „De Bello Gallico“ iwwersat. Op 2ème stung Titus Livius an Horaz um Programm. Wéint dem „scandéieren“ hu mir do latengesch Verse missen auswenneg léieren. Zum Trouscht hunn ech festgestallt, dass d’Latäin mir fir déi franséisch Sprooch a spéider och fir déi italienesch Sprooch eng Hëllef war.

Op der Première ware mir nach zu 16, d’Sektioune latine a moderne zesummen an enger Klass. Ënner eis waren zwou Jüdinnen. Esou oft muss ech nach un deenen hiert Schicksal denken. Mam Charlotte Hertz, dat zu Hollerech gewunnt huet, sinn ech oft vun der Gare zu Fouss an de Lycée gaangen. Nëmme wann et gereent huet, hu mir den Tram geholl. D’Charlotte hat mech och eemol an hir Synagogue matgeholl. Et war déi Synagogue, déi spéider während der Besatzung am Krich gesprengt gouf. Mat sengen Elteren a sengem klenge Brudder, deen deemools 9 Joer hat, konnte si no Montélimar flüchten. Leider waren si am Frankräich och net méi sécher. Si koumen an d’Kazett a goufen zu Auschwitz vergaast. Dat hat eise Reliounsprofesser Pierre Elcheroth erausfonnt.

D’Marion Jacks war 1933 mat sengen Eltere vu Stettin no Lëtzebuerg komm. „Weh dem, der keine Heimat hat“, huet et deemools gesot. Schnell huet et sech ugepasst an huet séier ouni Accent lëtzebuergesch geschwat. D’Marion a seng Elteren, eist Land war schonns längst vun den Däitsche besat, haten déi Chance nach mam leschte Schëff, dat no New York gefuer ass, an Amerika ze kommen. Einfach war dat fir si net, well no laangem, laangem Waarden huet de Kapitän endlech d’Erlaabnis kritt, fir an den Hafe vun New York ze fueren. Speziell seng Mamm war deemools verzweifelt, ewéi et eis nom Krich bei engem Konveniat zu Bréissel erzielt huet. Säi spéidere Mann war hinnen deemools um Schëff eng grouss Hëllef. An Owescoursen huet d’Marion an Amerika Psychologie studéiert. Ier et an Amerika gaangen ass, hat et eis invitéiert an huet jidderengem e Buch aus senger Bibliothéik geschenkt. D’Josette, wat deemools scho bestuet war, krut hir Bitzmaschinn, wat am Fong fir déi Zäiten illegal war. Ech gesinn nach dem Marion säi Papp, dee fréier méi korpulent war. Hie war nach ewéi e Stréch a sot: „Sehen Sie, was sie aus uns gemacht haben.“

Net nëmmen op Konveniaten, mee och e puermol d’Joer si mir regelméisseg op Kaffiskränzercher zesumme komm. Vun deene 16 op der Première liewe mir nach zu 3. D’Triny am Konviktsgaart. D’Gilberte an der Fondatioun Pescatore an ech zu Diddeleng a menger Heemechtsstad. Gären huelen ech un den Aktivitéite beim RBS an am Club Senior zu Diddeleng deel a freeë mech, mat 10 Enkelkanner a 14 Urenkelkanner muench schéi Stonnen ze verbréngen.

Déi „drôle de guerre“, esou genannt, war fir Lëtzebuerg den 10. Mee 1940 eriwwer. Och d’Englänner konnten hiert Lidd vergiessen: „We are hanging our linen on the Siegfriedline“. D’Fransousen haten d’Maginotlinn, déi Däitsch déi Säit eiser Grenz haten d’Siegfriedlinn.

Ech war den 10. Mee um 5 Auer op fir meng Geschichtsprüfung ze widderhuelen, mee deen Dag hunn ech selwer Geschicht erlieft. D‘Gebrumms vun Fligere muerens fréi war fir mech rätselhaft. Wéi ech spéider géint 7 Auer ënnerwee war fir de Schülerzuch no Lëtzebuerg ze huelen, koume mir Leit entgéint a soten: „Et fiert keen Zuch. D’Preise sinn am Land“. Wéi ech méi spéit op offene Geländeween déi däitsch Zaldote mat den ugeschloene Gewierer gesinn hunn, hu meng Bee geziddert.

En däitsche Gäertner, deen um Bricherhaff ugestallt war, huet sengem Patron spéit owens verroden, dass géint 3 Auer d’Wehrmacht an eist Land géing erafalen. Dorobber hin huet den Här gläich versicht un eis Regierung ze kommen. Den Ausseminister Joseph Bech war op enger Receptioun an der franséischer Ambassade. Esou konnt d’Grande-Duchesse Charlotte mat hirer Famill an och d’Regierung quasi nach a leschter Minutt iwwer d’Grenz fueren.

Fir den Unterrichtsminister Nicolas Margue mat senger Famill war et schonn ze spéit. Si goufe spéider ëmgesidelt.

De Jemp Schaeffer vun Diddeleng huet zu Villerupt an de Minièrë geschafft. Hie war nach muerens fréi den 10. Mee mam Tram bis op Esch komm. Du war hie gezwongen zu Fouss iwwer Audun-le-Tiche op seng Aarbecht ze goen. Mee wéi erstaunt war hien, ewéi hien zu Audun e lëtzebuerger Auto gesinn huet mat der Immatrikulatiounsnummer CD2. Doranner souzen de Maréchal de la Cour Guillaume Konsbrück, den Ierfgroussherzog Jean an och d’Prinzessinne Marie-Gabrielle an Alix. Hien hat awer keng Ahnung firwat.

Schonn am fréien Nomëtten den 10. Mee ass Geschéiss zu Diddeleng lassgaangen, well entretemps war franséisch Militär an Diddeleng erageréckt. Engersäits däitsch Zaldoten um Gehaansbierg, anersäits franséisch Militär op der Schmelz an um Roudebierg.

Souwuel den Ingenieur Joseph Petit, deemools 1. Scheffe vun Diddeleng, wéi och den Nic Biever, spéider Minister, hu mat de franséische Grenzposte verhandelt, dass wéinstens daagsiwwer d’Grenz fir déi Diddelenger Leit op wier, déi schonn den 10. Mee no Frankräich geflücht sinn. Mat Recht ass den Nic Biver mat senger Famill 4 Joer a Frankräich bliwwen. Den Deputéierte Jean Fohrmann koum leider ze fréi heem. Hie gouf mat Frau a Kanner ëmgesidelt a war och nach am Kazett.

D‘Nuecht vum 10. op den 11. Mee hu mir zu 3 Familljen zesummen am Keller vun der Villa Ulveling verbruecht. Déi war vis-à-vis vun eisem Haus an der Blummestrooss. Géint 10 Auer owens konnte mir héieren ewéi d’franséisch Militär den Zoufftger Tunnel gesprengt hunn. Schlofe konnt een net. Dat Geschéiss war onheemlech.

Verschidden Awunner vun Diddeleng hunn hiert Liewen an deenen Deeg verluer, vu Rakéiten oder Splitter getraff. D’Schicksal vun enger Frëndin aus der Parkstrooss ass mir besonnesch nogaangen. Eng Granat ass an der Nuecht vum 10. Mee an den Haff hannert hiert Haus gefall. D’Kellerfënsteren sinn an de Keller geflunn. D’Marie-Thérèse gouf vu Splittere getraff an huet ënner anere Blessuren dat recht An verluer. Nodeem den Dr Jacoby aus der Noperschaft hatt verbonnen hat, koum et mat der Gemengecamionnette an d’Spidol a gouf och mam Spidol no Frankräich evakuéiert.

Och mir hunn eis mat villen Diddelenger muerens den 11. Mee op de Wee „via France“ gemaach. Den Dr Hentzen hat mäi Brudder, deen am Internat an der Stad war, den 10. Mee am Auto mat no Diddeleng bruecht.

Eise Papp, mäi Brudder an ech haten eis Vëloe mat Gezei vollbelueden a sinn dernieft gaangen. Meng Mamm hat eng Kannerpoussette mat Léngent a Sëlwercouverte vollgestoppt. Mir sinn deen Dag zu Fouss iwwer Volmerange-les-Mines bis op Trieux komm. Do hu mir owens an enger Scheier op Hee mat villen Diddelenger geschlof.

Päischtsonndeg konnte mir mat eise Vëloen op Les Baroches fueren. Meng Mamm a Familljen aus der Noperschaft sinn an engem Auto dohinner transportéiert gi mat all dem Gepäck.

Zu Les Baroches hate mir déi Chance, anstatt am Hee, mat zwou anere Familljen op Matrassen an der Salle-à-manger vun der Famill Richard ze schlofen. Dat Entgéintkomme vun de franséische Leit war ze bewonneren.

Den 22. Mee géint 2 Auer an der Nuecht huet en Zuch eis no Vertuzey gefouert. Do hate mir d’Chance an engem Bett ze schlofen an hunn net ëmmer brauchen an d’Kantin iessen ze goen. Wa meng Mamm mol gekrasch huet, sot mäi Brudder, deemools 14 Joer al: „Et ass dach Sport.“

Den 30. Mee souze mer erëm am Zuch, dee vu Sorcy nach an der Nuecht fortgefuer ass. Wéi mir muerens géint 8 Auer zu Mirecourt ukomm sinn, hu mir an der Gare Café, Brout, Pâté, an déi kleng Kanner Mëllech kritt. Ganz oft, wann den Zuch an de Gare stung, hunn d’Leit de Kanner Schockela duerch d’Fënster eragereecht.

Iwwer Dijon, Paray-le-Monial ware mir endlech zu Roanne (département Loire) ukomm. Vu Roanne hu Busser eis 18 km ewech no Ambierle gefouert. Ongeféier 400 Awunner aus Diddeleng waren endlech um Zil ukomm.

Ambierle, Saint-Haon-le-Vieux, Saint-Haon-le-Châtel an Ëmgéigend si mir bei Leit oder an eidel Haiser placéiert ginn. Den éischten Dag si mir vun de franséische Familljen op e Mëttegiessen invitéiert ginn. D’Chance war erëm op eiser Säit. Anstatt an e verloossent Haus méi wäit ewech ze kommen, hu Grandju, bei deene mir invitéiert waren, mat hirer Familljen telefonéiert. Déi haten zu Ambierle e Weekend-Haus. Si selwer haten eng Pâtisserie zu Roanne. Dat war ideal, matten am Duerf, net wäit vun enger Epicerie an och der Kierch ze wunnen. D’Famill Pixius vun Diddeleng haten eng Schlofzëmmer a mir déi aner. An enger gemeinsamer Kiche gouf gekacht.

Mat Remorquen hannen um Vëlo hu mir eis de 26. Juli 1940 mat der Famill Pixius op de Wee no heem gemaach, deelweis mat de Vëloe laanscht de Canal du Centre a vun Dijon no Metz mam Zuch.

Den 30. Juli koume mir zu Diddeleng un. An engem Autocar ass eis Mamm spéider heemkomm. Déi meeschte Leit hu gewaart bis si rapatriéiert goufen.

Déi Frëndschaft mat Ambierle huet bis elo ugedauert. D’Blanche Grandju koum bei eis an d’Vakanz, an ech gouf vun hinnen invitéiert.

Bal 5 Jor duerno, bei der Liberatioun, hate mir en amerikaneschen Zaldot, den “Dick” bei eis logéiert. Hei eng Foto vun Neijorsdag 1945, ech sinn déi zweet vu lénks an den Dick steet ganz riets

Erklärung zum Lidd: “We’re Going to Hang out the Washing on the Siegfried Line”

Wir trocknen uns’re Wäsche an der Siegfried-Linie

On ira pendre notre linge sur la ligne Siegfried

Dëst war e beléift Lidd, dat déi britisch Truppe während dem 2. Weltkrich gesongen hunn, fir sech selwer Mutt ze maachen an hir Moral ze stäerken. D’Musek ass vum Michael Carr an den Text vum Jimmy Kennedy, deen deemools Captain an der britescher Arméi war.

“Siegfried-Linn” war den Alliéierten hir Bezeechnung fir de Westwall, dem Hitler säi 600 km laangt Verteidigungssystem, mat iwwer 18.000 Bunkeren, Stollen a Panzersperren, dat vun der däitsch-hollännescher Grenz bis an de Schwarzwald verlaf ass.

Am engleschen Text gëtt d’Sigfried-Linn spëttesch mat enger Wäschléngt verglach, op déi d’Alliéiert hir knaschteg Wäsch géifen hänken, nodeems si mat de Preisen ofgerechent hätten.

Mother dear I’m writing you from somewhere in France,

Hoping to find you well,

Sergeant says I’m doing fine, a soldier and a pal

Here’s a song that we don’t sing, this’ll make you laugh.

We’re going to hang out the washing on the Siegfried Line.

Have you any dirty washing, mother dear?

We’re gonna hang out the washing on the Siegfried Line ’cause the washing day is here.

Als Reaktioun op dat englescht Lidd hunn d’Preise mat dëser Parodie gekontert:

Ja mein Junge, das hast du dir gar zu leicht gedacht

Mit dem großen Wäschetag am deutschen Rhein.

Hast du dir auch deine Hosen richtig voll gemacht,

Brauchst du gar nicht traurig sein.

Bald seifen wir dich gründlich ein Von oben und von unter her.

Wenn der deutsche Waschtag wird gewesen sein, Mensch, da brauchste keine Wäsche mehr.