Hie war och ni e Spillverdierwer a war dacks derbäi, wann et an engem Wiertshaus héich hir goung. Ass et him iewer ze bont ginn, dann ass säin Temperament mat him duerchgaangen. An da war hien amstand een oder méi Onroustëfter mam Schlawittchen ze huelen a virun d’Dier ze geheien. Déi kämpferesch Oder huet him de Numm „Rausschmeisser“ abruecht a vill hunn e gefaart.

Mä mäi Stéifpapp hat trotz senger rauer Schuel dach e mëlle Kär an hien huet gehollef, wou Nout um Mann war.

D’Roudemer Baach as just virun eisem Haus erduerchgelaf, grad dass d’Strooss fir op Roudemer erop, nach tëschent dem Waasser an dem Häffche vum Haus louch. Déi genannte Baach war am gewéinlechen e ganz gedëllegen, souguer romantesche Waasserlaf, dee bal wéi eng Amsterdamer Gracht en miniature mattsen duerch d’Duerf geschlendert ass.

Um Enn vum Wanter, wann déi éischt Fréijoersstierm iwwert d’Land gejot sinn, ass déi friddlech Roudemer Baach zu engem wëlle Floss ginn, dee bal net ze bändege war.

Enges Dags, wéi d’Baach erëm mutwëlleg war a gedreet huet, all Moment an d’Strooss ze klammen, huet de Néckel mam mir an der Strooss bei der Baach gespillt. Dat war fir den Néckel eppes Neits. Sou vill Waasser huet hien net dacks gesinn, well hien uewen am Duerf op der Betzder Strooss gewunnt huet.

Mir zwee Bouwen hunn esou flott gespillt bis … jo bis den Néckel ausgerëtscht an an dat héicht, brongt Waasser gefall ass. Dem Menn goung e Stéch duerch d’Häerz, wéi e säi Frënd an deem héie Waasser gesinn huet dreiwen an hien huet gebrëllt: „Hëllef, hëllef, den Néckel ass an d’Baach gefall!“

Den Heentz, dee grad op der viischter Dir stong, hat d’Situatioun gläich erfaasst an huet kee Moment gezéckt fir ze hëllefen. Esou séier hat ech mäi Stéifpapp nach ni gesi lafen. An engem Nu hat hien eng laang Staang, déi grad do laanscht d‘Gaardemaierche louch, ze pake kritt an ass „wat gëss de, wat hues de“ der Baach nogelaf, wou den Néckel nach just mam Kapp ze gesi war.

D’Staang an d’Waasser reechen a jäizen: „Hal dech un der Staang fest, mäi Jong!“ war eent an dat selwecht. Ee Gléck, den Néckel huet eenzock reagéiert an sech un d’Staang ugeklamert. An den Heentzepapp huet gezunn sou fest e konnt.

Ech sinn, wéi ech mäin éischte Schreck iwwerwonnen hat, och dohi gelaf an hu gehollef zéien. Zu zwéin hu mer et fäerdeg bruecht, den Néckel op d’Strooss eropzekréien. Den Onglécksvull war gerett!

Dobäi hunn se sech iewer net vergruede gelooss, mä versicht, dem Liewen och déi schéi Säiten ofzegewannen. A wa gefeiert gouf, waren se um Dill. Et gouf der esouguer, déi ëmmer derbäi waren, wann eng Kaz geschleeft gouf. An doraus ass dann alt emol déi eng oder aner Hänk entstanen.

Hunn da Stëmmen sech gerouert, déi vu „versoffener Band“ gestéchelt hunn, huet de Gréiwe Feeschen, deen sech längst als leidenschaftleche Musiker am Duerf profiléiert hat, sech als Porte-Parole opgespillt, verschmiizt mat den A gezwinkert a spëttesch gesot: „All Mënsch schwätzt vun isem Soff, iewer kee vun isem Duuscht!“

An domat hat et sech. Keen huet méi gepippst an iwwer déi „versoffe Geschicht“ war erëm geschwë Gras gewues.

Den Duerfcharakter huet sech och besonnesch krass am Verhale vun den erwuessene Jongbauere gewisen. Si hunn no verierfte Prinzipie gehandelt a si sinn hire riichte Wee gaangen, ouni no lénks an no riets ze kucken, wann et gegollen huet, hir eege Rechter ze verdeedegen an déi materiell a moralesch Wäerter vun hirer Famill ze schützen.

Déi Astellung huet sech schonn an der Tatsaach gewisen, dass d’Hausdiere vun de Bauerenhäff ni gespaart waren, och net nuets. Mä et war duerfir sécherlech net méi einfach an esou e Gebai anzebriechen, wéi wann alles fest verrigelt gewiescht wier. Well hannert dem Bett hat de Jongbauer säi Juegdgewier stoen, an et muss een dervun ausgoen, dass et och geluede war. Et wier op jidde Fall kengem ongebiedene Gaascht unzerode gewiescht, nuets an esou engem Schlofzëmmer opzedauchen. A wierklech vun engem Abroch huet een déi Zäit ni eppes héieren.

Dee riichten stolze Charakterzug haten déi deemoleg Bauerejonge vun hire Virfahren iwwerholl. Well schonn zwou bis dräi Generatioune virdrun hunn d’Bauere mat Läif a mat Séil un hirer Scholl gehaangen an hiert erierfte Land, als Basis vun hirer Existenz, méi wäertvoll gehalen, wéi déi interessantst materiell Verlockungen. Si hu stur op hire Grond a Buedem gesat.

Nëmmen esou ass et ze verstoen, dass an der Mëtt vum virege Jorhonnert déi deemoleg Grondbesëtzer der Eisebunnslobby, déi d’Streck Lëtzebuerg-Tréier baue sollt, hiert Land net ofgetrueden hunn, fir dass déi néideg Infrastruktur fir de Bau vun enger Gare mat allem Drum und Dran hätt kënne geschafe ginn.

Och zu Menster gouf d’Eisebunnsgesellschaft ofgewisen. An esou blouf soss näischt iwwreg, wéi d’Gare op Rued/Syr ze bauen, dat deemols bei wäitem déi klengst Uertschaft an der Géigend war, iewer nom Bau vun der Gare wéi eng Kochel aus dem Buedem geschoss as.

En etlech typesch Individualisten hunn sech zu Ouljen, grad wéi och an aneren Uertschaften, an der Duerfgemeinschaft profiléiert a sinn duerch dës oder déi Partikularitéit opgefall.

De Millerjoss

Do war z.B. de Millerjoss, dee vu Liewesfreed iwwergeschaimt ass an doduerch dacks seng Matbierger mat  virugerass, se iewer och duerch seng extra Possen ameséiert huet.

Hie war e Mënschefrënd par excellence an op der Mille stung d’viischt Dier weidenhaffen op an all Mënsch war wëllkommen. De Millejoss an och seng Fra waren iwweraus mëtschgieweg, a méi wéi eemol gouf do eng gehalen an de Schnorri ass räichlech gefloss.

Den Zierden Albert

Ganz jonk schonn hat den Zierden Albert seng Jalongen am Duerf gesat an hien ass vun ugangs der 30er Joeren net méi aus dem Duerfliewen ewechzedenken. Well hien eng extra Begabung an eng aussergewéinlech Freed fir dat Musikalescht hat, huet hien de Posten als Dirigent vum Ouljer Gesangveräin iwwerholl.

Desweideren huet den Albert, als Chef vun engem Bauerenhaff eng wichteg Roll am Genosseschaftswiese vum Duerf gespillt, wou hien ëmmer eng dreiwent Kraaft war. Hien huet och eng Agentur vun der Raiffeisekeess opgemaach an zwar an engem Raum vu séngem Bauerenhaff, wou e vill Leit a finanzielle Froen eng wäertvoll Hëllef war.

Ech hat mech, mat en etlech vun menge Klassekomeroden, am 4. Schouljoer och bei den Albert an de Gesank gemellt. Mir haten iewer vum Sangen nach net vill Ahnung. Duerfir huet den Albert eis alt heiansdo eleng an de Veräinsbau geruff, fir extra mat eis ze prouwen.

Hie wollt och aus deeër duerchdriwwener Band, wéi mir Kärelen dacks am Duerf betitelt goufen, akzeptabel Sänger maachen. Mä dat war net einfach! Well mir haten eis Gedanke meeschtens méi bei de Spiichten, wéi beim Albert sengen Nouten. An dacks hu mer gekickelt an heemlech matenee gepëschpert.

Du ass op eemol dem Albert de Kolli geplatzt an hien huet gejaut: „Haalt de Bak a sangt!“

Soubal den Albert seng Opfuerderung eraus hat, hunn déi mutwëlleg Sänger sech bekuckt a sinn dunn erausgeplatzt mat Laachen. Och den Albert gouf vun deeër allgemenger Laazechkeet ugestach an hien huet haart matgelaacht, well seng widderspréchlech Ausso him och op eemol droleg virkoum.

D’Situatioun war gerett a mat neiem Äifer si mir erëm un d‘Aarbecht gaangen.

De Kiercheschwäizer

Ee Mann, deem een ni zougetraut hätt, dass en sech eng Kéier am Duerf kënnt profiléieren, war de Wilgés Joss. Hie war e rouege Mann, deen senger Aarbecht nogoung an an der Ëffentlechkeet ni opgefall war, bis et dem Paschtouer Zeimes gelonge war, hien ze motivéieren, de Posten als Kiercheschwäizer unzehuelen.

Den Här Zeimes war en energëschen an dynamësche Paschtouer, deen iwwerzeegt war, dass e pronkhaften Zeremoniell an der Kierch seng Wierkung op seng Parkanner net géif verfeelen. An den Erfolleg, deen d’Aféierung vum Schwäizer-Posten bruecht huet, war evident, souwuel fir d’Kierchebesucher wéi fir den neien Amtsträger selwer.

Fir d’éischt emol gouf d’Disziplin an der Kierch besser. Et war kaum nach een esou kéng, virun der Kierch stoen ze bleiwen, wann d’Klacke fir d’Sonndesmass ofgelaut haten. Och déi sougenannte Stéiplazen hannen an der Kierch sinn eidel bliwwen, sou laang genuch Sëtzplazen an de Bänke waren. An d’Drückeberger, déi ëmmer an der däischterer Ducksallstrap an der Massenzäit beienee stungen an sech déi neiste Witzen erzielt hunn, waren ewéi vum Erdbuedem verschwonnen.

Mir Kanner souzen an eise Bänken op de Knéie wéi kleng Helleger an hu mat groussem Respekt op déi stattlech Gestalt vum Schwäizer gekuckt, wann deen a vollem Ornat a mat sengem gëllene Staf an der Hand, würdevoll duerch de mëttelste Kierchegank getrëppelt ass a säi strenge Bléck iwwer hir Käpp ewech schwiewe gelooss huet.

Neen, dat do war fir d’Bouwen nët méi de Wilgés Jhoss, neen dat do war eng kiirchlech Autoritéit! Déi ganz Erscheinung huet d’Bouwe vill ze vill un de Bëschof vu Lëtzebuerg an un de Kleesjen erënnert, fir dass se de Kiircheschwäizer nët hätten eescht sollen huelen.

A ganz sécher war de Schwäizer selwer vun senger Wichtegkeet iwwerzeegt, wat sech natierlech an sengem „zivile Liewen“ gënschteg op seng Perséinlechkeetsentwécklung ausgewierkt huet.

Zu Äischen gëtt geschluecht. Foto Archiv André Hausmann

Da goung de Leo mat mengem Stéifpapp an d’Stuff, fir de Branntewäin ze schmaachen, well dat zum Schwäischluechte gehéiert huet a well et dobausse verdäiwelt kal war. No e puer Drëppen ass de Leo vill méi gespréicheg ginn an hien huet seng Schluechtgeschichten zum beschte ginn. „Mir ass et nach ni geschitt“, huet en dann an engem feierlechen Toun ugefaangen, „wéi deenen um Nopeschduerf. Déi haten jo net d’Schwäi gestach an hu gemengt, si hätte gutt Aarbecht geleescht. Mä wuer haten si et gepickt? »
De Leo huet sech de Bauch ugehale vu Laachen. A genësslech huet en da virun erzielt. „Du sinn déi Schluechtexperten an d’Haus gaangen, fir eng Koppel Drëppen ze schnauwen. Mä, wéi se erëm erauskoumen, war kee Schwäin méi wäit a breet ze gesinn. Nu rot emol, wou et war? » An de Leo huet iwwer d’ganzt Gesiicht gegrinst.
„Well déi Haulien de Béischt, anstatt an d’Häerz ze stiechen an d’viischt Ham gepickt haten, ass d’Schwäin erëm geschwënn zou sech komm an ass fortgelaf. A wësst der wuer? Et war, well den Deckel net zerguttst drop loug, an d’Zetär gefall! Prost!“ An de Leo huet d’Drëpp op ee Coup d’Strass ofgeschott.
„Schëtt roueg nach eng eraus“, sot en duerno, „an dann erzielen ech iech nach séier eng, déi wierklech, net wäit vun hei, geschitt ass an da muss ech heemgoen!“
An um Enn huet en ëmständlech ugefaangen, seng aussergewéinlech Schluechtgeschicht ze zerwéieren.
„Wësst der, et war eng versoffe Geschicht a jidderee vun der Band hat de Kächer gutt voll, wéi op eemol een, scho laang no Hallefnuecht, op déi formidabel Iddi koum, si sollten all mat him heemgoen, fir do en Hunn ze schluechten. Soss misst hien en eleng dout maachen. Si sinn natierlech all mat deem „Hännes“ heemgaangen.
Mat Ach a Krach hu se den Hunn am Héngerjuck gefaange kritt an hunn en an d’Kiche geschleeft. Zu zwéin hunn se deen onglécklechen Hunn ugehalen, an deen drëtten huet versicht dem Béischt mat engem Schluechtmesser de Kapp erofzeschneiden. Mä, wéi d’Saach ausgoung, dat wësst der natierlech net!?“
„Abee, op eemol gesouchen déi versoffe Spezialisten, dass ee vun deenen zwéin, déi den Hunn ugehalen hunn, schwaach gefall ass. De Schluechtexpert hat em d’Hand hallef erofgegarrelt. Dem Hunn war näischt geschitt, hahaha!“
„Gesitt der“, sot de Leo ganz houfreg, „esou eppes ass mir a mengem ganze Liewen nach net virkomm!“
A stolz wéi Oskar léisst en déi allerlescht Drëpp mat Genoss d’Guergel eroflafen.

An trotzdem hunn deemools d’Baueren agesin, dass se sech missten zesummendin, fir hir Aarbecht méi séier a méi kamoud kënnen ze maachen. Duerfir sinn déi Zäit praktesch op all Duerf „Lokalveräiner“ entstanen. Op déi Manéier wollten d’Baueren hir Kräften an hir finanziell Mëttel zesummendin, fir sech déi landwirtschaftlech Maschinne kënnen unzeschafen, déi et du scho gouf, mä schrecklech deier waren. Esou ass op eemol eng technesch Revolutioun an den Dierfer ausgebrach, besonnesch wat d’Aarbechte vum Karschnatz ugoung. Geschwënn gouf d’Fruucht mam Binder geméit, eng fir déi Zäit formidabel Maschinn, déi net nëmmen d‘Éie geméit, mä och zu Gaarwen zesummegebonnen huet, an esou goung d’Aarbecht da vill méi séier vun Hand.

D’Meeschterleeschtung vum Ouljer Lokalveräin iewer war d’Uschafe vun enger gewalteg grousser Dreschmaschinn, déi nom Karschnatz vun engem Bauerenhaff zum anere bruecht gouf. Fir dat Ongeheier a Betrib ze setzen, gouf de Feesche mat sénger Seemaschinn engagéiert. Dorun hat hien e Schwongrad, un deem eng Pulli montéiert war. Mat engem laange Rimm gouf d’Verbindung mat der Dreschmaschinn hirgestallt. An da konnt et lassgoen.

Ee schéine, sonnege Septembermoie war d’hallef Duerf op de Been. Et gouf an engem Bauerenhaff gedresch. Aus all Bauerebetrib, dee Member vum Lokalveräi war, war e staarke Mann delegéiert, fir ze hëllefen. D’Dreschmaschinn war esou gestallt, datt se mam hënneschten Deel an der Scheierpaart stong.

De Feeschen as geschäfteg ëm seng Maschinn erëm getrëppelt an huet déi lescht Preparative getraff. Endlech huet en de Motor ugekéiert, deen sech mat vill Kaméidi a Getëffs a Beweegung gesat huet. Wann en dann op Toure war, huet de Feeschen dee laange Rimm mat engem Hiewel vum Leerlauf op d’Aarbechtspulli eriwwergedréckt a mat engem déiwe Brummtoun huet déi gewalteg Mechanik vun der Dreschmaschinn ugefaangen sech ze beweegen. Dee Moment huet de Feeschen aus senger Maschinn erausgeholl, wat an er stouch. De Motor huet gehault a gepouft, wéi wann e Long a Liewer misst erëmginn! Mä en huet et gepackt a geschwënn huet e konstanten, hellen Toun, deen duerch Muerch a Schank goung, verroden, dass déi ganz Maschinnerie géng prima funktionéieren. De Feesche war zefridden an huet eng Päif gestoppt.

Déi ganz Aarbechtskolonn as iwwerdeems an Aktioun getrueden. Uewen op der Genn stong en zolitte Kärel mat enger Gafel am Grapp, fir d’Gaarwen erof an de Scheierdenn ze geheien. Vun do aus huet en zweeten d’Gaarwen op d’Dreschmaschin eropgereecht, wou en drëtten se mat der Hand geholl huet, a bei den Agank vun der Dreschariichtung gereecht huet. Do souz en aneren op de Knéien an huet mat engem kromme Messer d’Seeler vun de Gaarwen duerchgeschnidden. E weideren Aarbechter, an engem gewësse Sënn e Spezialist, huet mat Fangerspëtzegefill déi lassen Éien schéi verdeelt an d’Maschinn eragelooss. Do goufen se vun Eisenäerm, déi gedréit hunn, erfaasst an zerzaust an d’Käre sinn aus den Éien erausgeflunn. En agebaute Wann huet Loft produzéiert, an de Kuerf mat ewechgeblosen deen zur Säit vun der Dreschmaschinn erausgeschoss koum, wou en op e Koup gedriwwe gouf. D’Kären, déi méi schwéier sinn, sinn no ënnen an d’Maschinn erofgefall, wou se um Enn a Säck dirigéiert goufen, déi hannn un der Dreschmaschin festgemaach waren.

Do stonge gewéinlech déi zwéi stäerkst Maansleit an hunn d’Säck iwwerwaacht, fir dass alles säi richtege Wee sollt goen. Wann e Sak voll war, gouf e mat enger Ficelle zougestréckt an dann huet ee vun deenen zwéin Herkulen déi schwéier Ball op de Bockel gehuewe kritt. An ouni ze zécken an zoen ass en da bis op de „Fruuchtspäicher“ am Bauerenhaus eropgaangen, wou d’Kären ausgeschott verspreet goufen, fir dass se kënnten dréchnen, éier se an d’Mille gefouert goufen. Do sinn se zu Miel, Oots a Krësch verschafft ginn.

Déi eidel Éien sinn op enger Zort Holzraster, deen sech ruckarteg an der Maschinn beweegt huet, „ausgestouss“ ginn, wou se an e Stréibinder gefall sinn. Doranner war e Knelen Bindeschficelle, déi sech duerch d’Beweegungen vum ganze Mechanismus lues a lues ofgewéckelt huet. Wa genuch Stréi am Binder louch, huet, o Wonner, eng Automatik d’Ficelle zesummegeknëppt an ofgepëtzt an déi fäerdeg Gaarf gouf vum Binder ausgescheet. Derniewent stong nees e Mann mat enger Gafel an huet déi gebonne Gaarf op en Heeleederwon eropginn, wou erëm en „déngschtbare Geescht“ d’Gaarwe konschtgeriecht openee getässelt huet. Wann de Won voll war, gouf en op d’Wiss gefouert, wou d’Gaarwen ofgelueden an zu engem immense Kaascht opgebaut gi sinn.

Well et bei der Dreschmaschinn ëmmer fatzeg gestëbst huet, sinn den Drescher hir Strassen dacks dréche ginn wéi eng Äschekaul. Duerfir gouf vun Zäit zu Zäit, op Uerder vum Feeschen, d’Seemaschinn, an domat och d’Dreschmaschinn gestoppt. De Bauer, bei deem gedresch gouf, gung elo mat der Branntewäinsfläsch an engem Glas rondrëm an huet jidderengem, dee gehollef hat, eng Drëpp erausgeschott. Déi gouf dann, ouni dass de Mann mat de Wimpere gezuckt hätt, mat engem Coup d’Strass erofgekippt.

Dann huet e mat raschteger Stëmm gehemmst an de Bauer huet eng zweet Drëpp an de Gubbeli geschott a gesot: „Dajee, huel nach eng, op engem Bee kann ee jo net gutt stoen!“

No deeër wierklech verdéngter Paus ass d’Aarbecht dann nach eng Kéier sou gutt gewach.

Soubal wéi d’Lassméie fäerdeg war, koum de Bauer mat sénger Méimaschinn, déi vun zwee staarke Päerd gezu gouf, op d’Stéck. Do huet en de Méibalken, dee riicht d’Luucht aus stung, mat engem Hiewel lues op de Buedem erofgelooss. Wann d’Päerd dann ugezunn hunn, ass e laangt zackegt a schaarft Messer am Balken hin an hier gaangen an dobäi sinn d’Éien ganz gemällech iwwer de Balken no hanne gefall. Dat schaarft Messer hat se just iwwer dem Buedem ofgeschnidden.

Hannert der Méimaschinn ass dann eng ganz Schwadrull Leit aktiv ginn. Et ware gewéinlech: d’Bauerefra, d’Mod, d’Kanner vun der Bauerefamill, d’Noperen oder Doléiner, déi fir hir Aarbecht entschiedegt goufen, sief et, dass se um Bauerenhaff fir näischt bekäschtegt goufen, sief et, dass de Bauer hir Feldaarbecht gratis gemaach huet. Well déi Zäit hu praktesch all Duerfleit nach en etlech Këpp Land fir sech beaker.

Déi ganz Equipe Leit hannert der Méimaschinn hunn sech d’Aarbecht opgedeelt. D’Kanner hu gewéinlech d’Seeler, déi schonn doheem preparéiert gi waren, a gewëssen Ofstänn op de Buedem geluecht. D’Bauerefra an d’Meed hunn d’Éien mat hirer Séchel opgehuewen an op d’Seeler getässelt. En Doléiner, gewéinlech e Spezialist am Knietmaachen, huet d’Gaarwen zesummegebonnen an um Buedem leie gelooss. E spuer Jugendlecher hunn zum Schluss d’Gaarwen zu 9 oder zu 10 beienee geschleeft an se dann zu engem Kaascht zesummegestallt, dee wéi e Stär forméiert gouf. Eng Gaarf gouf poulriicht dohinner gestallt. Véier anerer si schif, zu zwou an zwou am Kräiz géintiwwer derwidder gestäipt ginn. Zum Schluss sinn an déi 4 Intervallen, déi dann nach bestanen hun, je eng weider Gaarf eragedréckt ginn.

Heiansdo, zemol wann de Bauer dem Wieder net richteg getraut huet, gouf och nach eng zéngte Gaarf verkéiert uewen op de Kaascht – als Mutz – getässelt. Déi sollt d’Éien vun deenen 9 anere Gaarwen esou gutt wéi méiglech géint de Reen schützen, well déi meescht Reendrëpsen laascht hir Stréihällem ofgeleet goufen. Wann iewer an engem Summer eng reenerech Period wochelaang ugehalen huet, wat alt emol virkoum, konnt alles näischt déngen: d’Käre sinn ausgewuess – et gouf „Zweewuess“ an de Bauer konnt net méi vill mat sénger Recolte ufänken. All Aarbecht war „fir d’Kaz“ an d’Baurefamill huet dat Joer de Rimm alt e bëssche méi fest missen zouzéien.

Gouf et iewer e schéine, sonnegen August, da sinn d’Kären op de Käscht gutt gedréchent an de Karschnatz konnt ofgeschloss ginn, d.h. d’Gaarwe goufe mam Heeleederwon heem an d’Scheier gefouert. Do sinn se eng no deeër anerer mat Gafele vum Won aus vun enger gellecher Mënschekette virugereecht ginn, bis se um Enn uewen op der Scheiergenn gelant sinn. Hei bloufen d’Gaarwen da leien, bis an den Hierscht eran, dacks esouguer bis an de Wanter, éier gedresch konnt ginn.