Wéi ech méi kënneg war, sinn ech selbständeg an d’Schoul gaang. Ech als „i-Butz” hat e wäite Schoulwee. Vun doheem aus gung et d’Industriestrooss erop, da laanscht de Kierfecht, de Kräizermécher, de klenge Park am Neidierfchen bis bei d’Schlottesch Schmëtt. Da gouf et zwou Méiglechkeeten: entweder no riets, da koum ee laanscht déi lang Dännebamsheck beim ënneschte Lambertshaus an deem klenge Park, déi aner Säit vun dem ieweschte Lambertshaus. An deem Park hu mir als Schoulkanner Neeljesblummen a Schnéiballe vun de Traisch erofgerappt, se mat an d’Schoul geholl an der Schwëster Agnes iwwerreecht. Si huet domat déi Nidderwëltzer Kierch gerëscht a mir krute vun hir e Bild. Duerno koume mer laanscht den Zinema (Ciné du Nord), wou mer d’Biller vun de Stare gekuckt hunn, déi grad an de Filme vun der Woch matgespillt hunn. Da si mer laanscht d’Villa gaangen, wou den Dr Bastian gewunnt huet, a mir hu säin neiesten Auto bewonnert. Da gung et laanscht d’Post a laanscht de Café Muller. Elo ware mer op der gewonnener Säit, well et gung nëmme méi biergof.

D’Meederchers-Schoul stung am hallwe Schoulbierg. Et war en aalt Gebai, et hat an der Offensiv zimlech gelidden, mee et war nach gutt genuch, fir datt Schoul konnt gehal ginn. D’Trapen hu gekréckelt an d’Schoulschwësteren hunn eis gedoen, ëmmer laanscht d’Maueren ze goen. Si hu gefaart, wa mer all duerch d’Mëtt vun de Gäng gingen, géifen déi asacken. D’Schoulschwësteren hunn och an deem baufällege Gebai gewunnt.

D’Toilettë vun der Schoul louchen hannert dem Gebai. Et huet ee missten aus dem Gebai eraus, laanscht de Giewel goen, dann eng Trap of an do stungen zwou Reie Cabineten. Wann een huet missten, huet ee fir d’éischt all Cabinetsdier opgemeet, fir déi propersten Toilette ze fannen. Si goufen zwar gebotzt, awer nëmmen eemol d’Woch. Et waren, wat d’Fransousen  „cabinets turcs“ nennen. Ech wëll mech net weider iwwer de Geroch an „d’Versteinerungen“ am Wanter, wann et gefruer war, ophalen, mee déi Zoustänn verfollege mech nach haut a menge schlechten Dreem.

Déi zweet Méiglechkeet vum Schoulwee war bei der Schlottesch Schmëtt lénks erof, laanscht de „Gare-Piedchen”, riets laanscht déi gesträifte Lambesch-Villa mat dem Gelänner an der héijer Mauer. Da war do lénks de Clarens, e Grosist, deen dacks Kaffi geréischtert huet, datt et fantastesch an der ganzer Géigend no Kaffi geroch huet. Derniewent war d’Villa Hames, weider laanscht den Zinema Métro, iwwer d’Plaz, wou am Summer d’Kiermes war, an dann de Schoulbierg erop. Munchmol, wa riets d’Paart vun der Simons-Villa opstung, hu mer eng Ofkierzung geholl. Da si mer duerch de Simonspark gelaf, op den Zéiwespëtzen, fir nëmme kee Kaméidi ze maachen, a  koumen am halwe Schoulbierg eraus. Mir haten Häerzklappen, well ee vun deenen zwee Simonsbridder hätt jo mol kënnten op der Dier stoen.

De Wanter, wann et sou glat war, datt ee kee Fouss behalen huet, an dat koum dacks vir, huet meng Mamm mir al Huese vu mengem Papp iwwer d’Schung gestrëppt a mech domat op de Schoulwee geschéckt.

Mäi Papp huet sech Blecher (mir hunn se „Spacken” genannt) un d’Schungsuele geschrauft an dann hu mär eis lues a virsichteg op de Wee gemeet. Méi spéit am Mueren ass e Camion mat Salz laanschtgefuer, wou zwéin Aarbechter ofwiesselnd eng Schëpp Salz op d’Strooss gehäit hunn. D’Salz koum vun der „Ideal-Liederfabrik”. Domat waren d’Hait agesalzt, wann se aus der Belsch geliwwert goufen.

Wa Schnéi louch, krut ech eppes eraus. All Schoulbouf huet profitéiert, fir mech mat Schnéiklatzen ze geroden oder mech mat Schnéi anzeseefen, well ech jo dem „Pir” (dem Schoulmeeschter) säint war; well jidderee gemengt huet, e wär iergendeng Kéier ongerecht behandelt ginn oder aus Spaass un der Freed, fir mech fäerten ze dinn. Sou frou, wéi ech war fir mam Schlitt ze fueren oder Schnéimännercher ze maachen, sou frou war ech awer och, wann de Schnéi erëm ofgung, da war ech aus dem „Schnéiklatzeschneider”.

Ech denken nach dacks un d’Schoulkanner vun deemools, déi aus all deenen entleeëne Quartieren hu misse bei Reen a Wand an Äis a Schnéi an d’Schoul kommen: vun der Wanselerstrooss, aus dem Neie Wee, vun Aaneschbaach, aus der Driicht, vum Quetschebierg, aus der Gaass, vum Äisknippchen, vu Wegdecher, vum  Knupp, aus dem Wolewee, vun der Lee, vun der Ettelbrécker Strooss, vu Rulljen a vu wou nach? Ech denken och nach un dee Klengen, deen aus der Spillschoul heemgung a laudenhaart, matzen an der Strooss, gekrasch huet. Eng Fra huet hie gefrot, firwat hie géif kräischen. Du sot hien: „Ech muss heemgoen an et ass nach esou wäit!”

Iwwerhaapt, an där Zäit waren d’Schoulen dorëmmer a ganz Woltz verspreet. Mir Meedercher waren an der Meederchersschoul am Schoulbierg. D’Jongeschoul, déi méi héich erop am Schoulbierg louch (wou haut d‘Streikdenkmol steet), war an der Offensiv verbrannt a huet missen ofgerappt ginn. Op där Plaz goufen direkt no der Offensiv niddreg hëlze Buden opgeriicht (vu Schwäizer, déi heihinner delegéiert gi waren, fir ze hëllefen). Et waren eestäckeg Chaleten mat je zwee Säll. De Summer ass een dran erstéckt an de Wanter erkaalt. Aner Klasse waren am Schlass oder am ale Spidol ënnerbruecht. Well néierens e Schoulhaff war, sinn d’Jongeklassen an der Paus alleguer durch de Burrewee op d’Kiermesplaz gepilgert. Duerno erëm an hir respektiv Schoulsäll. An enger Wullkëscht hunn ech zwou Fotoe fonnt aus dem Joer 1945.

1945: Déi Wëltzer Meedercher mat hire Léierinnen a Schoulschwëstere virun der aler Meederchersschoul, déi an der Rundstedt-Offensiv vill gelidden hat.

1945: Déi Wëltzer Bouwen mat hire Léierinnen a Schoulmeeschteren virun de Ruine vun der verbrannter Jongeschoul

Op där enger sinn d’Kanner aus der Meederchersschoul mat de Schwësteren a Léierinnen. Op där anerer gesäit een d’Schouljonge mat hire Schoulmeeschteren, jeweils virun den sinistréierte Schoulen. Déi Fotoe waren gemeet gi vun engem offizielle Fotograf, dee säin ominösen Apparat op engem Stativ virun der Schoul opgeriicht hat. Hien hat äis gewisen, wuer mer misste kucken fir de Villchen ze gesinn. Dunn ass hie mam Kapp ënner e schwaarzt Duch gekroch. Wéi hien erëm erauskoum, hat keent vun äis de Villche gesinn.

Fir Chrëschtdag hat all Kand vun der amerikanescher Associatioun „Care” e Cadeau krut. Et war eng Këscht mat allerlee klenge Spillsachen. A menger ware kleng Pëppercher, eng Miniaturpoppestiffchen, Bläistëfter, Faarwen, Knäpp … an … an …

Et gouf eng nei Schoul gebaut am Schoulbierg, wou all Schoulklassen ënnerdaach koumen. Wann ech mech net iren, ass déi nei Schoul 1951 opgaang.

„Wann dir prett sidd, hëllefen d’Schwësteren an ech Iech mam Gezei“, sot de Kaploun an huet op en Zëmmer déi aner Säit vum Gank gewisen.

„Jo, sécher, vu mir aus.”

„Ech waarden dann hei”, huet de Burton gegrinst an op ee vun deene groussen, geschnëtze Still am Gank gewisen.

„Feigling”, huet de Brookins him iwwer d’Schëller zougepëspert, ier en dem Geeschtlechen an de Schwësteren an dat anert Zëmmer nogaangen ass.

„Hei ass alles”, sot de Kaploun Wolff an huet op den Dësch an der Mëtt vum Raum gewisen. Do louchen e laange wäisse Surplis, dee mat Spëtzt besat war, an e Chouermantel aus schwéierem Brokat mat gëllene Stären an enger gëllener Bordür. Donieft louchen eng Bëschofsmitra, e Puer wäiss Händschen an eppes, wat ausgesinn huet wéi en fatzegt Seel.

„D’Schwësteren hunn alles virbereet. Si hëllefen Iech elo“, sot dee Geeschtlechen an ass mat der Hand iwwer déi gëlle Stäre gefuer, déi extra fir dës Geleeënheet ugebutt gi waren. „Ech muss nach eppes an d’Rei maachen a kommen erëm, wann Dir fäerdeg sidd.”

“Ok. Thanks, Father”, sot de Brookins.

Wéi de Kaploun fort war, huet den Amerikaner sech gefrot, wéi hie sech mat de Schwëstere verstännege géif. Si hu keen Englesch verstanen, hie kee lëtzebuergesch. Mat deem bëssen Däitsch, dat hien nach aus der Schoul kannt huet an nees an Europa opgefrëscht hat, sinn déi dräi awer eens ginn.

De Brookins huet dee wäisse Surplis iwwer seng Uniform ugedoen. En huet aus zwee Deeler bestanen, béid aus ganz liichtem Léngent. Dat éischt Stéck, dat ënnendrënner gedroe gouf, war ganz einfach. Den zweeten Deel war e bësse méi kuerz, opwänneg mat roudem a gëllenem Stofft besat an hat vir eng reng Spëtz. D’Schwësteren hunn dem Brookins gehollef, dee schwéiere Chouermantel unzedoen, dee wéi eng Pellerin iwwer d’Schëllere geluecht gouf. Vir ass d’Gewand nëmme bis an d’Taille gaangen, awer hanne war et vill méi laang an ass iwwer de Buedem geschleeft.

Wéi de Brookins fäerdeg ugedoe war, huet eng vun de Schwësteren him déi fatzeg Kludder ginn, déi um Dësch louch. Elo réischt huet de Brookins erkannt, datt dat säi Baart sollt sinn. Natierlech, huet hie geduecht, wat wier de Kleeschen oder de Santa Claus ouni säi wäisse Baart? D’Schwësteren hunn de Baart mat engem Stréckel hanner sengem Kapp festgebonnen. En huet dem Brookins bis op d’Broscht gehaangen, an der Mëtt war e Lach erausgeschnidde fir de Mond.

Dunn huet nach just d’Bëschofskap gefeelt. D’Schwësteren hu probéiert, dem Brookins se unzedoen, awer se war ze kleng an ass net sëtze bliwwen. Hien huet d’Mitra geholl a lues um bannenzege Band gezunn, fir d’Material méiglechst weit ze maachen, ouni et ze zerrappen. No e puer Minutten hat hien et esou auserneegezunn, datt d’Schwësteren him d’Kap opsetze konnten. Se war enk, ganz enk, mä méi hätt een net méi drun zéie kënnen. Grad dee Moment goung d’Dier op an de Kaploun Wolff koum hannescht, zesumme mat zwee klenge Meedercher vun aacht oder néng Joer.

„Wat wier de Kleeschen ouni seng Engelcher“, sot hien. „We have little angels for you. Si sinn hei aus dem Pensionat, et sinn déi bescht aus der Klass. Dëst ass d‘Liliane Wampach an hei ass d‘Jeanny Schleimer. Si hëllefen dem Kleeschen.“

D’Meedercher hate wäiss Räck un, mat wäisse Strëmp a Schong. Hir stofften Engelsflilleke ware mat engem Band befestegt, dat vir zu engem Putsch gebonne war. Si haten och e wäisst Band ëm de Kapp, dat en Hellegeschäin duerstelle sollt. Mat verwonnerten Aen hu si op dee grousse Mann gekuckt. De Brookins huet hinne gelaacht, awer näischt gesot, well si hie souwisou net verstanen hätten.

Eng vun de Schwësteren huet dem Brookins dunn de Bëschofstaf ginn, deen allerdéngs am Krich gebrach war a mat Tafta zesummegehale gouf. Hien huet seng wäiss Händschen ugedoen an de Staf geholl.

„Solle mir goen?”, huet de Kaploun Wolff gefrot.

De Brookins huet sech de Staf nach eng Kéier ugekuckt a jo gewénkt. D’Meedercher si fir d’éischt erausgaangen, de Brookins an d’Schwësteren hannendrun. Wéi si an de Gank koumen, ass de Burton vu sengem Stull opgesprongen an huet de Brookins ugegrinst.

„Kee Wuert vun dir“, sot de Brookins an huet sengem Frënd zum Spaass mam Bëschofsstaf gedreet.

„Den Hellegen Nikolaus héchstperséinlech?”, huet de Burton gestëppelt.

„Du hues Chance, datt Kanner hei sinn, soss géif ech dir de Bengel um Kapp zerschloen.“

„Ech dinn zur Sécherheet da léiwer mäin Helm un“, huet de Burton gekontert an d’Dier fir eraus an den Haff opgehalen. Hien huet sech direkt hanner d‘Steier vun der Jeep gesat an de Motor ugemaach…

Extrait aus dem  Buch « American Saint Nick » vum Peter Lion

Bis Chrëschtdag 1945 sinn ech zu Ettelbréck an d’Schoul gaange bei d’Schwëster Martha. Ech erënnere mech nach gutt, datt meng Mamm ëmmer gesot huet: „Géi iwwer den Trottoir, dass de ënner keen Auto kënns.“ Dat hunn ech och gemeet.

Mee eng Kéier louch e Mann ënnert engem Camion. Ech si voller Schreck heemgelaf an hu menger Mamm gesot, et wier e Mann ënnert en Auto komm. Et huet sech awer erausgestallt, datt hien eppes ënnen drënner gefléckt huet.

Eng aner Kéier ass eng Schoulkomerodin, e klengt fäerterecht Meedchen, op der anerer Säit vun der Strooss iwwer den Trottoir heemgaang. Bei der Kierch stoung e Päerdsgefier. Grad wéi hatt niewent dem Gefier war, huet de Fouermann mat senger Schmack geklaakt an „hü” geruff. Déi zwee Päerd hunn ugezunn a si fortgetrappt. Wéi déi zwee Déier stënterlech ugerappt hunn, ass ee Päerd op den Trottoir geroden. Wéi d’Päerd laanscht waren, stoung d’Jeanny ganz verschotert an den Eck vun enger Säitekapell gedréckt, bleech wéi der Doud.

Enges Mueres, nodeems et Deeg laang gereent hat, koum ech bei d’Schoul. Wat war dat? De Schoulhaff stung ënner Waasser. D’Uelzecht, déi direkt hannert der Schoul laanscht leeft, hat Héichwaasser. Et war kee wäit a breet, nëmmen d’Schwëster Martha stung op der Schoultrap an huet mat der Hand gewonk, ech sollt erëm heemgoen. Ech hunn dee grousse Pull bestaunt, wou d’Schoul, wéi eng Insel, dra stung, mat der Schwëster op der Trap, an ech hu mech gefrot, wéi koum d’Schwëster mat de laange Räck bis dohinner. Si huet nach ëmmer gewonk, ech soll goen. Du sinn ech lues heemgetrëppelt. Meng Mamm huet grouss Ae gemeet, wéi se mech gesinn huet an huet gedonnert: „Gees du wuel an d’Schoul!” Ech sot, d’Schoul sténg ënner Waasser, an ech hunn ugefaang ze kräischen. Ob si et gegleeft huet oder net, si huet net méi insistéiert.

Et war esou ëm Chrëschtdag, wéi mäi Papp eng Wunneng fonnt hat, a mir sinn op Woltz geplënnert. De Marthe Friedchen vu Woltz koum eis mam Camion sichen. Meng Schwëster an ech souze vir beim Friedchen an der Kabinn bei eisen Elteren um Schouss. Dat war meng zweet Autofaart.

Eis Wunneng war an der Industriestrooss Nr 12 um éischte Stack. Wéi mer ukoumen, et war esou tëschent Dag an Nuecht, war e groussen Oplaf vu Leit an der Trap virun der Panzerkëscht vum Elektrëschen. Et gouf eng Stroumpann. Sou hu mer eis nei Nopere kennegeléiert: d’Famill Kryloff mam Anny a mam Elie, de Metty Meyer an d’Madame.

Wéi de Stroum erëmkoum, hunn  all d‘Leit äis gehollef de Camion auspaken. Ech erënnere mech nach, datt ech mech fir d’éischt an der Wunneng ëmgesinn hunn. Mir haten e Buedzëmmer, direkt niewent der Quartiersdier, duerno eng grouss Kichen mat enger gewalteger Kachmaschinn. Déi war geduecht, fir d’Waasser an allen Heizkierperen ze hëtzen, mee déi Erfindung huet näischt gedaacht. Mir haten en Hellefeier an der Kichen, mee et gouf keen Heizkierper a kengem Zëmmer waarm. En plus, hu missen Holz, Kuelen, Anthrazit a Briketten aus dem Keller op den éischte Stack geschleeft ginn, datt mäi Papp laang Äerm krut.

No der Kiche koum e Schlofzëmmer, déi aner Säit vum Gank war nach e Schlofzëmmer, eng Stuff an eng Salle à manger. Mir hunn eis meeschtens an der Kichen opgehalen. Zur Kichefënster eraus hunn ech den éischten Dag d’Ideal-Liederfabrik bestaunt, déi guer net wäit ewech war. Hanner dem Haus war e grousse Gaart, wou all Locatairen e Stéck ze gutt hat. De Gank war mat däischtergringem Duch agekleet, op de Biedem war helle Parquet, deen ëmmer huet misse gespéint a gewichst ginn, an an der Kichen hate mer schwaarz a wäissen Terrazzo. D’Proprietäre vum Haus ware geckeg Leit, déi all gudden Dag fir iergend eppes déckhale koumen. D’Schoettesch Marie hat mech alt eemol aus dem Gaart gejot a sot, hir Kanner wiren och ni an de Gaart gaang. Do gouf et awer schéin! Mäi Papp an d’Marie hu sech mol gutt zerjaut an d’Resultat war, datt mir an de Gaart gongen, wa mer wollten. D’Haus huet spéider de Proprietär gewiësselt an do gouf et ganz relax.